تصویر ساخته‌شده با هوش مصنوعی

باران‌های پاییزی آبان‌ماه اندکی به سدهای ایران آب رساند، اما خشکسالی تمام نشده است. بر پایه برآورد کارشناسان، زمستان گذشته بیش از ۹۵ درصد جمعیت ایران به شکلی با خشکسالی روبه‌رو بودند و بیش از ۴۰ درصد مردم در مناطقی زندگی می‌کردند که خشکسالی در آنجا بحرانی بود.

آمار شرکت مدیریت منابع آب ایران تا دهم آبان‌ماه نشان می‌دهد ذخیره سدهای کشور به ۲۲ میلیارد و ۵۸۰ میلیون مترمکعب رسیده است. این رقم نسبت به پارسال ۳۰ درصد بیشتر است، اما تنها ۴۳ درصد ظرفیت سدها را پر می‌کند و ۵۷ درصد مخزن‌ها خالی مانده است.

وضعیت برخی سدهای مهم بسیار وخیم‌تر است. سد دوستی در خراسان رضوی تنها یک درصد ظرفیت خود آب دارد، سد لار دو درصد و سد طرق سه درصد. سد شمیل و نیان در هرمزگان هم فقط هشت درصد ظرفیت خود آب دارد.

استان‌های کرمان، خراسان جنوبی، همدان و لرستان بیشترین آسیب را دیده‌اند. در این استان‌ها کشاورزی منبع اصلی زندگی مردم است و خشکسالی یعنی از دست رفتن کار و درآمد و مهاجرت روستاییان به حاشیه شهرها. دمای بالاتر از میانگین هم بر شدت بحران افزوده است، چون آب پیش از آنکه به سدها برسد تبخیر می‌شود و به آسمان می‌رود.

باران‌های ۱۵ تا ۱۷ آبان حدود ۷۰۰ میلیون مترمکعب آب به سدها رساند و ذخیره سدها را به حدود ۴۵ درصد ظرفیت رساند، اما آب ورودی به‌سرعت مصرف می‌شود و فرصت ذخیره شدن پیدا نمی‌کند، چون نیاز خانگی، آب آشامیدنی و صنعت همچنان رو به افزایش است.

بحران آب ایران تنها خشکسالی یک فصل نیست. ایران ششمین سال پیاپی خشکسالی را می‌گذراند و بیش از ۶۰۰ سد در کشور ساخته شده است. کشاورزی حدود ۹۰ درصد آب کشور را مصرف می‌کند و از ۶۰۹ آبخوان کشور بیش از ۳۰۰ آبخوان در وضعیت بحرانی است. بر پایه گزارش‌های رسمی حدود ۲۷ هزار روستا با بیش از ۱۰ میلیون نفر جمعیت با کمبود آب روبه‌رو هستند و نزدیک به ۳۱ هزار روستا از مجموع ۶۹ هزار روستا خالی از سکنه شده‌اند. در مجموع بیش از ۷۰ درصد خاک ایران با شکلی از بحران آب دست و پنجه نرم می‌کند.

کارشناسان می‌گویند تأخیر در اجرای سیاست‌های کلان مدیریت آب بحران را تشدید کرده است. بازسازی وزارت نیرو، ساخت سامانه جامع پیشگیری از سیل و راه‌اندازی سامانه یکپارچه اطلاعات آب هنوز در مراحل آغازین مانده‌اند و بودجه اندک ماه‌های پایانی سال هم مقام‌های محلی را از اجرای پروژه‌های حیاتی تأمین آب و جلوگیری از هدررفت آب بازداشته است.

باران به‌تنهایی این بحران را پایان نمی‌دهد. تا وقتی مصرف آب، حق‌آبه‌ها و شیوه آبیاری اصلاح نشود، هر باران پاییزی فقط نفسی کوتاه به کشور می‌دهد و سدها همچنان نیمه‌خالی می‌مانند.